Początków baptyzmu (gr. "baptizein" - chrzcić), należy poszukiwać wśród angielskich purytan, którzy w roku 1607 na skutek prześladowań przenieśli się z Gainsborough do Amsterdamu w Holandii. Tam pastorzy J. Smyth i T. Helwys stykają się z teologią mennonicką i przekonaniem o konieczności świadomego chrztu jako aktu wiary. W efekcie w roku 1609 pastor Smyth przez polanie wodą chrzci samego siebie a następnie członków zboru. Choć część członków przystało do mennonitów, zbór zachowuje odrębność, w ten sposób powstaje pierwszy zbór baptystyczny.
Nowy Testament uczy o Kościele powszechnym i kościele lokalnym. Termin powszechny określa Ciało Chrystusa zarówno na ziemi, jak i w niebie. Termin lokalny wymaga szerszego omówienia. Określenie lokalny może odnosić się zarówno do kościoła, jak i zboru domowego. NT przedstawia nam taki zbór jako najmniejszy element Kościoła. Natomiast Kościół w Koryncie obejmował wiele domowych zborów (1Kor 1,2), które wchodziły w skład lokalnego kościoła w Koryncie, odrębnego od kościołów w innych miastach greckich.
Jeśli Kościołowi luterańskiemu brakło żywej religijności, tym bardziej brakowało jej Kościołowi anglikańskiemu. Jego położenie było tym gorsze, że zaczęła się w nim krzewić filozofia wolnomyślicielska. Kazania były przepełnione spekulacjami filozoficznymi, niższe duchowieństwo było religijnie oziębłe, miało niewielkie pojęcie o prawdziwym chrześcijaństwie. Przeciw takiemu stanowi rzeczy wystąpił Jan Wesley (na zdjęciu), twórca specyficznej angielskiej formy pietyzmu, zwanej metodyzmem.
Kiedy ranne wstają zorze
Tobie ziemia, Tobie morze,
Tobie śpiewa żywioł wszelki:
Bądź pochwalon, Boże wielki!
A człowiek, który bez miary
Obsypany Twymi dary,
Coś go stworzył i ocalił
A czemuż by Cię nie chwalił?
W historii reformacji ważnym, choć często pomijanym skrzydłem protestanckich przemian był anababptyzm. Pod nazwą tą (wynikającą z praktyki powtórnego, świadomego chrztu) kryło się bardzo wiele różnych ruchów. Byli wśród anabaptystów antytrynitarze (kwestionujący naukę o Trójcy), były ruchy głoszące "nowe objawienia", byli też (w większości) zwykli chrześcijanie przekonani o tym, iż chrzest powinien być świadomym działaniem, wynikającym z wiary, a nie obrzędem któremu poddaje się nieświadome niemowlęta.
Już za życia Spenera zarzucano pietystom, że zamiast na prawowierność kładli przesadny nacisk na "żywotność" wiary i że zbyt wielką wagę przykładali do ksiąg mistycznych i symbolicznych. Wytykano im, że nie zważając na wolność chrześcijańską, przesadzali z rygorem i liczbą zakazów, oraz że uważając Kościół za zeświecczały, tworzyli w elitarne, odrębne grupy w Kosciele (ecclesiolae in ecclesia). Pietyzm istotnie budził w człowieku sztuczną i przesadną skruchę, wywoływał równie sztuczne uczucie "błogości" po rzekomym nawróceniu. Wielu pietystów popadało w przeczulenie duchowe/religijne. To wszystko doprowadziło do jego "odrzucenia".
Bóg objawił się człowiekowi na dwa sposoby. Pierwszy nazywano objawieniem ogólnym (to objawienie Boga w stworzeniu z człowiekiem włącznie) zajmuje się nim > teologia naturalna, drugim nazwano objawieniem szczególnym (to objawienie się Boga na kartach Biblii) zajmuje się nim teologia objawiona. Zarówno objawienie ogólne, jak i szczególne pochodzą od Boga i dotyczą Boga!
Pietyzm to nurt odnowy religijnej w luteranizmie, który kładł nacisk na rozbudzenie uczuć religijnych przez modlitwę, studiowanie Biblii oraz działalność charytatywną. Pietyzm kojarzony jest przede wszystkim z postacią teologa i historyka Jakuba Spenera. Filip Jakub Spener urodził się 13 stycznia 1635 roku w Ribeauvillé w Alzacji jako syn Johanna Philippa Spener - ochmistrza na dworze hrabiego Rappoltstein i Agaty Saltzmann. Wyrósł na dworze hrabiego i pobierał tam lekcje u Joachima Stolla. Miał tam styczność z purytańskimi pismami i książkami min. Jana Arndta "O prawdziwym chrześcijaństwie".
W latach 70. XVI wieku purytanie coraz śmielej domagali się przejrzystego modelu kościoła. Część z nich pragnęła, aby kościół przyjął model prezbiteriański (na wzór Kościoła Szkocji), gdzie władzę sprawują wybierani przez wiernych starsi, czyli prezbiterzy, część optowała za modelem kongregacjonalistycznym (łac.: congregatio = wspólnota) w którym podstawą organizacyjną jest niezależność i autonomia poszczególnych zborów. Po części powyższe preferencje przełożyły się na stosunek prezbiterian do monarchii, który podzielił purytan na 2 stronnictwa. Prezbiterianie byli skłonni uznać króla jako głowę swojego Kościoła, natomiast separatyści byli temu absolutnie przeciwni i dążyli do zapewnienia niezależności Kościoła od władzy królewskiej.
Przejście Anglii na protestantyzm było dość specyficzne... zachowano znaczną część katolickich doktryn, tradycji i liturgii, oraz struktur kościelnych (biskupi nadal byli wyznaczani przez władzę królewską do piastowania funkcji administracyjno-politycznych).
Ten cały "galimatias" miało uporządkować ogłoszone w 1571 roku 39 artykułów wiary, wprowadzających klarowną naukę protestancką (ściślej reformowaną). Niestety artykuły nie określały reguł i zasad budowania organizacji kościelnej.
Pismo Święte poświadcza dwa fakty: po pierwsze, że Bóg jest niepojęty (umysł ludzki nie jest w stanie Go pojąć), po drugie, że Bóg jest poznawalny (człowiek może Go poznać... oczywiście w takim zakresie, w jakim On pozwala się poznać).
Dla nas współczesnych, jedynym pewnym i nieomylnym źródłem poznania Boga jest Pismo Święte. Można oczywiście głosić możliwość poznania Boga poprzez stworzenie, ale ma to zakres bardzo ograniczony i może być zrozumiane opacznie. Nawet nasze wewnętrzne przeżycia religijne nie są pewnym źródłem poznania Boga.
Co sądzisz o słowach Ignacego Loyoli: "Ażeby we wszystkim utrafiać w sedno, trzeba być zawsze gotowym wierzyć, że to, co ja widzę jako białe, jest czarne, jeśli tak to określi Kościół Hierarchiczny"?
Na powyższe pytanie odpowiada katolicki ksiądz, profesor teologii Tomasz Węcławski na łamach portalu Fronda:
- Jeżeli Kościół hierarchiczny mówi o jakiejś rzeczy, że jest czarna, a ja postrzegam ją jako białą, to znaczy, że obok mojego zwyczajnego istnieje inny sposób patrzenia na tę rzecz. Nie mam żadnego powodu, by zaprzeczać, że dla mnie dana rzecz jest biała, i nie sądzę , by św. Ignacy wymagał takiego zaprzeczenia.
O Kościele Anglikańskim miałem nie pisać, ale gwoli ścisłości i chronologii muszę kilka zdań tu umieścić. Korzystając z encyklopedii przedstawiam kilka faktów, istotnych z punktu widzenia ciągu przyczynowo-skutkowego.
"Ojcem" Kościoła anglikańskiego był król Henryk VIII (tak, ten od 6 żon) – początkowo był on przeciwny reformacji, za co otrzymał z rąk papieża tytuł "Obrońcy wiary", z czasem patrzący na nią łaskawszym okiem. Powodem zmiany stanowiska króla był brak syna w jego małżeństwie z Katarzyną Aragońską. Ten "brak" skłonił Henryka do wystąpienia u papieża o stwierdzenie nieważności małżeństwa. Prośba spotkała się jednak z odmową, a ta doprowadziła do zerwania przez króla kontaktów dyplomatycznych i kościelnych ze Stolicą Apostolską.
Zagadnienie autorytetu jest sprawą fundamentalną. Wydaje się, że wszyscy, którzy zajmują się "teologią chrześcijańską" uznają autorytet Boga jako najwyższą normę prawdy. Rzeczywistość pokazuje nam jednak, że istnieją dość poważne różnice w pojmowaniu autorytetu Boga.
Sprawdźmy, gdzie leży autorytet kościołów katolickich i protestanckich różnych nurtów...
Do roku 1541 Transylwania (Siedmiogród) była częścią Królestwa Węgier, zanim stała się tureckim autonomicznym protektoratem, którym była aż do końca XVII wieku. Najbardziej znanym reformatorem Transylwanii był John Honterus (foto), który wprowadził (luterańską) reformację w Kronsztadzie w 1542 roku, gdzie był burmistrzem jego przyjaciel - Jan Fuchs.
Kościół protestancki w Siedmiogrodzie pod przewodnictwem swoich duchownych, przyjął początkowo umiarkowaną formułę luteranizmu (wg tradycji Filipa Melanchtona). Jednak po roku 1550 większość kościołów zwraca się do ku myśli reformowanej.
Oświadczenie Ogólnoamerykańskiej Rady Głównej Zborów Bożych (Assemblies of God) w USA w sprawie: ogólnoświatowego przebudzenia, ruchu nowoapostolskiego, ruchu pasterskiego, trzeciej fali, późnego deszczu i innych.
> Jak czytamy w Księdze Kaznodziei Salomona, nie ma nic nowego pod słońcem (Kzn 1,9). Pokolenia przychodzą i odchodzą. Ruchy przebudzeniowe również. Głód poznania Boga pojawia się i - niestety - zanika. Niektórzy przedkładają rutynę ponad to, co niespodziewane. Inni przeciwnie, gorączkowo pragną przeżyć coś niezwykłego.
> czytaj dalej (pełny tekst)
Pewnego razu, br. Franklin Hall, marząc o czasach pełnych mocy i chwały, ogłosił, że wierzy iż uda się to wszystko osiągnąć w prosty sposób - za pomocą postu i modlitwy. Hall pamiętał przebudzenie z lat 40. Pamiętał także uzdrowienia, które miały miejsce na nabożeństwach Branhama i zapoczątkowały przebudzenie w Vancouver znane pod nazwą Nowy Porządek Późnego Deszczu a później Ruchu Późnego Deszczu. O swoich przekonaniach Hall napisał w książce pt. "Atomic Power with God through Fasting and Prayer".
Założenia podstawowe
U podstaw poglądów każdego z nas leży wiara w prawdziwość przyjętych przez nas założeń podstawowych. Ateista zakłada, że Boga nie ma, czego konsekwencją jest jego światopogląd. Agnostyk neguje możliwość poznania obiektywnej rzeczywistości i czyni to założenie podstawą swojego stosunku do świata i życia. Jeżeli jednak poznanie Boga jest możliwe system agnostyka rozsypuje się. U podstaw światopoglądu teisty leży wiara w istnienie Boga, a u fundamentem światopoglądu każdego ewangelikalnego chrześcijanina jest wiara w prawdziwość i wystarczalność Biblii.
U podstaw teologii leżą trzy założenia: po pierwsze, że materiał teologiczny da się zrozumieć (nasz umysł może go pojąć, jako logicznie uporządkowaną całość), po drugie, że trzeba go wyjaśnić (potrzeba egzegezy i systematyzacji) i po trzecie, że prawda ma swoje źródło w Biblii (teologia to studium Biblii). Podsumowując, teologia chrześcijańska to odkrywanie, systematyzowanie i i prezentowanie biblijnych prawd o Bogu.
W swojej książce "Podstawy Teologi" Charles C. Ryrie tak ujmuje pojęcie teologii: "Teologia, jest myśleniem o Bogu i wyrażaniem tych myśli w określony sposób."
W świetle tych słów możemy powiedzieć, że każdy z nas, nawet ateista (który myśląc o Bogu, odrzuca jego istnienie) jest "jakimś tam" teologiem. Teologia, która wyłania się z naszego myślenia o Bogu wpływa bezpośrednio na nasze życie i nasze osobiste credo (wyznanie wiary).
Skoro każdy jest "jakimś tam" teologiem, to nie ma nic złego, ani niewłaściwego w zajmowaniu się teologią (i tak każdy z nas to robi, myśląc czy wypowiadając się w temacie Pana Boga). Warto więc zadać sobie "trud myślenia" i odpowiedzieć sobie na pytanie: czy do teologi podchodzę uczciwie i rzetelnie, czy też jestem totalnym ignorantem, "wszystko mi jedno", trzymam się od tego z daleka, bo "mogę popłynąć"... jeśli trzymasz się z daleka,to wybacz, już popłynąłeś.
Reformacja trafiła na Węgry około roku 1520 dzięki studentom, którzy studiowali na zachodnich uczelniach. W roku 1526 w wyniku klęski w bitwie pod Mohaczem, duża część Węgier wraz ze stolicą dostała się po okupację turecką. W 1541 roku ziemie węgierskie zostały podzielone na trzy części. Środek kraju z Budą i Pesztem stał się prowincją turecką. Na wschodzie powstało zhołdowane Osmanom księstwo siedmiogrodzkie, zachodnia część z dzisiejszą Słowacją i Chorwacją stała się częścią dominium Habsburgów.
Willow Creek jest jednym z największych i najdynamiczniej rozwijających się zborów na świecie. Poprzez atrakcyjne nabożeństwa stał się obiektem podziwu i naśladowania. Coś jednak w ostatnim czasie się zmieniło. Trzy lata temu opublikowano raport, w których liderzy zboru Willow Creek przedstawili wyniki prowadzonych przez siebie badań. Jak się okazało wprowadzone przez nich metody i paradygmaty służby, nie sprawdziły się... Setki ludzi przychodziło, "nawracało się" i... po jakimś czasie odchodziło, a to z kolei prowadziło do pytań typu, kim byli ci, którzy odeszli?
Czy byli to ludzie zbawieni, czy ci, którzy stracili zbawienie? a może byli to zwykli "turyści"?
Wczesnochrześcijański prorok Montanus był przywódcą grupy ludzi, którzy byli przekonani, że ich zdolność do wypowiadania się w tajemniczych językach jest darem Ducha Świętego.
Niewiele wiadomo o życiu Montanusa. Przed swoim nawróceniem na chrześcijaństwo był kapłanem Apollina (wg. niektórych Kybele). Po przyjęciu chrztu Montanus często popadał w duchowe uniesienia, w trakcie których mówił "w obcych językach". Około roku 156 ogłosił w kościele w Ardaban, że to właśnie w jego osobę wcielił się obiecany przez Jezusa Parakletos i przez niego przemawia. To wcielenie Ducha Świętego upoważniło Montanusa do tego, że może żądać od wyznawców bezwarunkowego posłuszeństwa.
Ojcem ruchu Teorii Wzrostu Kościoła jest Donald A. McGavran (1897-1990), który w roku 1961 założył w USA Church Growth Institute (Instytut Rozwoju Kościoła).
McGavran wychodził z założenia, że pojęcia "ewangelizacja" i "misja" zdewaluowały się.
McGavran postawił sobie za cel przywrócenie właściwego miejsca tym strategicznym dla Kościoła koncepcjom. Zależało mu, aby Wielki Nakaz Misyjny rzeczywiście motywował wierzących do czynienia niezbawionych ludzi uczniami Chrystusa.
